Så här såg det ut på Triumfalnajatorget efter dagens försök till demonstration. Se resten av bilderna hos zyalt.livejournal.com. Video här.

Mer på temat:

• FT – Dozens held in anti-Kremlin protest
• Batong i skallen – Putins löfte till demonstranter

Antaŭ iom da tempo mi kun granda ĝuo tralegis la libron, konstatis ke ĝi ne estas tradukebla, kaj hazarde samtage eksciis pri la ĵusa apero de rusa traduko. Poste mi trovis ankaŭ svedan tradukon, kaj konstatis, ke krome aperis tradukoj al la germana, nederlanda kaj ŝajne al la ĉeĥa. Ie estis ankaŭ informo pri latva traduko.

Ne ĉiujn tradukojn mi povas pritaksi, sed almenaŭ la rusa versio estas sufiĉe distanca de la originalo kaj kelkloke klare fuŝa. La sveda traduko aliflanke esta tre bona, sed ankaŭ ĝi ne ĉie sukcesas transdoni la tutan etoson de la verko. Tio certe ne eblas ankaŭ en Esperanto, sed mi ekscivolis, ĉu tamen eblus tion fari almenaŭ samgrade aŭ pli ol en la sveda, do mi provtradukis fragmenton el la komenco.

Komentoj estas tre bonvenaj. Ĉu mi sukcesis ion transdoni el la etoso de la originalo? Ĉu la tuta verko estus leginda en Esperanto? Ĉu iu volus ĝin eldoni?

Pli pri la libro:

• The distinctive language of Pussikaljaromaani (Park Life) was an interesting challenge for translator Lieven Ameel
• Le langage original employé dans le livre « Pussikaljaromaani » a été un intéressant défi à relever pour le traducteur Lieven Ameel
• Ölkasseromanens egenartade språk var en intressant utmaning för översättaren Lieven Ameel
• Pussikaljaromaanin omaleimainen kieli oli mielenkiintoinen haaste kääntäjä Lieven Ameelille
• De eigenaardige taal van de Drinkebroersroman was een interessante uitdaging voor de vertaler Lieven Ameel
• NRC – Voorgoed met een glas aan de grond in Helsinki
• Fontanka.ru – «Роман с пивом» Микко Римминена: Клаустрофилия
• Прочтение – Роман с пивом
• Jotenkin romaani. Mikko Rimmisen romaanista Pussikaljaromaani. Nuori Voima 4-5/2004

Bieromano

Jam en la febla matenruĝo de tiu eventuale en si mem senvalora tago sur la somera subĉiela scenejo kun granda animo kaj sindono estis prezentata popola dramo.

La leviĝanta suno faligis el iu subfirmamenta fenestro vibrantan reflekton sur la alian flankon de la strato. En la nestabila lumkampo oblikva aĝulo sin apogis sur promenbastono kaj atendis.

La vizaĝo de la ulo aspektis hazardloke anesteziita, ĝi jen kaj jen iel punkte konvulsiis ĉe la angulo de okulo, buŝo aŭ ĉe la kontuzo kiu briletis apud la mentono. La movoj estis tiel sensistemaj, ke ilin eble estus pli agrable observi, se ili sekvus iajn regulojn de simetrio kaj aperus en maniero iel pli sterea kaj tiel pli facile alproprigebla. Ĉiam, kiam pretermarŝis iu matena viglulo, la viro kaptis la vestaĵojn de la pasanto kaj ektiradis tiun post si en sensisteme elektitan direkton. La ulo tamen neniel aspektis minaca, sed ĉefe iel petega, kaj li krome nenion diris dum la tuta proceduro. En tiu maniero li estis sufiĉe nekompetenta logisto, se li entute havis iajn logistikajn strebadojn.

La viktimoj ĉiukaze aspektis kvazaŭ ili jam iel konus la ĝenon, kaj tial ili tute rapide kaj lerte liberigis sin el la ungoj de la maniktira postululo, kaj baldaŭ ankaŭ tiu mem ŝajne satiĝis je la umado kaj lamante malaperis post la angulo.

Ĉe la kiosko transe de la strato Marŝalo faligis sukerkubeton en kartonan tason kaj miksis. Unue la peceto frapiĝadis, kaj poste, dissolviĝante en la varma likvaĵo, kraketadis funde de la ujo, kaj eligis bobeletojn sur la surfacon de la tro malforta kafo. La bobeloj kolektiĝis en malpure flava ŝaŭmaĵo, simila al nubo de poluaĵoj, en la vortico meze de la taso.

- Mi aŭdis ke li mortigis sin, la ulo kiu elpensis tion, diris Yni el sia kioska giĉeto.

Marŝalo gvatis sian kafon, poste ĉirkaŭ si, kaj denove en la kafon kaj ankoraŭfoje ĉirkaŭ si.

- Tiu sukerkuba pakaĵo. Ĝi havas ruzon, oni povas turne malfermi ĝin ĉi tiel. Tiu ulo sinmortigis, kiam li komprenis, ke neniu rimarkas lian elpensaĵon, ĉiuj plu tiraĉas kaj ŝiraĉas kiel ĉiam.

- Bedaŭrinde, diris Marŝalo.

- Ĝi estis ja tamen brila elturniĝo, lia inventaĵo.

- Oni certe povus tiel formuli la aferon, diris Marŝalo, kaj sorbis varmegan kafon en sian gorĝon, civilizite tubigante siajn lipojn, kaj poste vidis en la fenestro de la kiosko spegulbildon, aspektis pli-malpli kvazaŭ li provus delogi la kaftason. Do la lip-etendadon necesis rapide fini.

Yni fingrumis siajn lipharojn. – Merda sorto, li diris. – Aŭ eble ĝi estas tia urba legendo.

Marŝalo korektis la pozicion de sia plasta fotelo. En ĝi oni ne vere sentis, ke la vivo staras sur solida fundamento. La piedoj de la seĝo fleksiĝadis iel kvazaŭ ĝi estus ĵus kurinta dek kilometrojn, dum la tablo siavice ekentreprenis neregeblan svingiĝan movadon kiam oni metis la kaftason sur ĝi. Do ja necesis atentigi pri tio Yni-n. Tiu elpuŝis la kapon el la giĉeto kaj ordonis meti la ŝupinton sub unu el la piedoj. Marŝalo obeis la ordonon kaj diris ke jen oni ja sidas kaj jen li sidis.

De ie inter la domoj elpremiĝis porcieto da sufokita krio de la sireno de ia urĝa veturilo. Aŭtoj preterpasis, piedoj je ĉi tiu horo de mateno malpli multis, ja verŝajne tial ankaŭ la tiradisto de preterpasantoj malaperis de la alia flanko de la strato, li foriris al pli bonaj ĉasejoj. Ĉirkaŭe videblis preskaŭ nenio viva krom neorda amaso da iel tufecaj paseroj kaj sola kolombo, kiu iradis tien reen laŭ stratmeza divid-insulo kaj aspektis kvazaŭ ĝi svingus sur sia kolo ian hulringon, nevideblan por ordinara mortemulo. Apude estis granda vojkruciĝo kaj iaspeca skvaro, per platoj kovrita angulo kvazaŭ forgesita sub la brako de la kruciĝo, kun sufiĉe da spaco por du aĝaj aceroj antaŭ apoteko kaj vendejo de etaĵaĉoj kaj alia vendejo de rabatitaj vestaĵoj, kaj inter la arboj la kiosko. Ĝi havis vizieron, kaj ĝin prizorgis Yni, li nomis la kioskon “La Kepo de Yni”. Sur sia kapo li havis kepon kun la teksto “La Kepo de Yni”.

Pri la nomo de Yni mankis atestita informo. Henninen foje suspektis, ke lia vera nomo estas Ynselmi, li de tempo al tempo impresis kvazaŭ por li taŭgus tia nomo de bruska mutulo.

Ĉe la semaforo signalis aŭto. Aliflanke de la strato jam malfermis siajn pordojn masaĝejo, se efektive oni iam entute fermis. Ĉe la pordo staris muskola juna ulaĉo en blanka senmanika ĉemizo, bobele babilis en sian poŝtelefonon kaj per la alia brako remis la aeron. Sur la fenestro per brile reflektaj gluliteroj iam estis skribite “Aasian hierontaa”, Azia masaĝo. Poste iu forŝiris la unuan literon, kaj la teksto eksignifis Masaĝo de la afero. Baldaŭ malaperis ankaŭ la dua litero: Masaĝo de la porko. Ruĝmuzela, kontentmiena individumo en Havaja ĉemizo elpaŝis tra la pordo kaj sukcesis premi sin en taksion.

Yni eliris el sia kepo kaj venis al la tablo. Li enuis, ĉar je ĉi tia frua horo ĉe la elita tablo, starigita apud la malantaŭa pordo de la kiosko, ankoraŭ ne sidis liaj korteganoj, farante el muŝo elefanton aŭ ion alian. Li dum iom da tempo aspektis kvazaŭ li tuj malbridos ian ampleksan vortofluon, sed poste de ie alflugis veraj klientoj kaj li devis rapide rektigi sian teniĝon kaj kontroli la pozicion de la lipharoj kaj longpaŝe, manofrote remarŝi en la kioskon por priservi la alvenantojn. Ili estis du uloj. Unu estis kalva kaj markita de la suno kaj havis la korpokonstruon de eksa boksisto kaj fiŝkaptilaron sub la brako. La alia estis magra kaj iel anguleca kaj havis tiel dikajn okulvitrojn ke la kamaradoj certe nomis lin kvarokula aŭ io plia. Kiam li pene rigardis tra la lensoj li aspektis tiel senprotekta ke oni nepre pensis ke jen estas bona homo aŭ almenaŭ kun tiaj okuloj li ne povis esti trae mava.

Ili eksidis ĉe tiu sama tablo, neklare kio ilin logis, tamen estis du liberaj tabloj tute apude, eble ili simple estis interrilatemaj homoj. Matenon, ili diris, prenis kuleretojn kaj ekŝovadis tiujn en siajn tasojn. Apude la apotekisto malfermadis la pordojn kaj tiregis reklamstandon al la mezo de la trotuaro por ke avinjoj koliziadu. Sur ĝi estis skribite ke surprize multaj el ni suferas de piedfungo. De ie aperis ĉevalvizaĝa strangulo en tapiŝeca vestaĵo kaj provis eniri sekvante la apotekiston. Tiu turniĝis senpaŝe kaj komencis forpeladi la ĝenulon el inter la duoblaj pordoj. Huŝ huŝ, la apotekisto diris.

Dum la observado de la farmakologia kromefiko ĉe la semaforo apud la transirejo haltis avinjo kun kaptuko. Ŝi promenigis hundon tiel etan ke la afero estis sufiĉe rimarkinda, oni facile povus kredi ĝin tabano.

- Diable eta hundo, diris unu el la uloj.

Estis la magrulo, kaj verŝajne dependis aŭ de la malgrandeco de la hundo, aŭ de lia propra korpa minoreco, ke la vortoj eliris el li kiel spireto relative pena.

- Monstrajn kojonojn ĝi tamen havas, respondis la grandulo. Poste ili ekentreprenis longedaŭran lignece laŭtan profundan ridon kaj dronigis ĝin en kafo kaj la grandulo komencis rakonti ke li vekiĝis je la kvina kaj iris fiŝkapti. Li hokis en la golfo de la Malnova urbo seskilograman ezokon. Ne estas fiŝista legendo, li ja vendis la fiŝon al iu cigano en Vallila.

Venadis aŭtoj. Ili ankaŭ foriradis. Foje ili haltadis antaŭ la transirejo por signaladi tie. Tramo tondrobrue ruliĝis al la haltejo kaj sekreciis tie stakon da homoj. Iu matena dormemulo restis stari meze de la transirejo fingrumante sian telefonon kvazaŭ li volus per ĝi manipuli la mondon kaj kaŭzis pli da bruo. Marŝalo pensis ke necesus telefoni al Henninen kaj Grasulo kaj rigardis la horloĝon kiu montris la okan kaj duonon kaj tiam komprenis ke eble ne indas kaj spite la reziston de la poŝo sukcesis repuŝi la telefonon kaj ekkontemplis. La vento tuŝis la aceron. Dum iom da tempo en la verda plafono videblis blua trueto, iel oni povis vidi ke tie supre fridas.

Dum iom da tempo poste regis ia silenta momento kiu malkaŝis la fundon de la kaftaso kaj devigis ruli la manikojn kaj fini la silenton kaj iri preni senpagan duan tason se ne pro alia kialo do almenaŭ pro tio ke post sufiĉe da tiaj oni ja egaligus la financan malgajnon.

Kaj kiam oni sukcesis reveni al la tablo post la repleniga ekspedicio, okazis ke la uloj jam malplenigis siajn ridujojn kaj konsideris preferinda foriri. La grandulo deziris bonan daŭrigon al la tago kaj aldonis estu atenta nun. La magrulo kapkline adiaŭis kaj ridkluketis inhibite kaj lia rigardo tra la botelfundoj disŝutiĝis sur la tablon. Poste ili jam estis sur la transirejo sentante sin energiaj kvazaŭ tretante per siaj ŝuoj ian el ilia vidpunkto false idolan plankmozaikon, kaj antaŭ ol ili malaperis post kamiono haltinta ĉesemafore la grandulo havis tempon turniĝi kaj precizigi la dimension de sia mara kaptaĵo per unukajduonmetra disforkigo de la manoj.

- Jen, diris Marŝalo disrigardante ĉirkaŭ si kaj rimarkante sur la ŝtuparo de la apoteko la hund-avinjon – de kie ŝi jam ĉirkaŭiris tien, ĵus ŝi ja estis nur ekironta laŭ la transirejo, nun ŝi ĉiukaze staras tie kaj lasas la malgrandan hundon ŝprucigi frape solenan arkon sur la ŝtupon de la apoteko kaj samtempe ŝi riproĉe rigardas kvazaŭ jen juna viro babilas al si mem. Tioman kulposenton la gvatado kaŭzis ke necesis ankoraŭ subdiri ion pardonpetan direkte al la avinjo.

Poste spite ĉian horloĝan logikon venis Henninen kaj Grasulo. Ili enkorpiĝis en la vojkruciĝo, de post angulo, malrapide kvazaŭ poatome, kaj verŝajne ili ja puŝis antaŭ si ian aŭron de misfarto, ĉar eĉ ĉe la kiosko senteblis ke ili suferas de terura postebriaĉo. La ŝvele ronda vizaĝo de Henninen lumis alarme ruĝa kaj senkiale bonhumora sub la fruntharoj kiuj similis al ia ĉapaĉo aŭ ia elkreskaĵo, kaj li surhavis ĉemizon kiu supozeble iam estis blanka kaj preme striktan nigran lanŝtofan kompleton, kies aspekto klare montris ke ĝi fojfoje jam partoprenis dormadon en parko. Grasulo estis vestita per sia paliĝinta ĝinzo kaj blanka t-ĉemizo kaj kun sia nerekta dorso kvazaŭ por eviti kuglojn li aspektis preta aŭ ema baldaŭ tute ĉesi ekzisti.

Henninen marŝis al la giĉeto kaj komencis prediki ian komplike matenebrian ŝerĉaĉon. Grasulo sidiĝis ĉe la tablo. Li ne sukcesis elpremi el si ajnan saluton.

- Nu, diris Marŝalo.

- Prenu por mi kafon.

- Mem prenu, diris Marŝalo kaj rigardis Grasulon kiu aspektis tiom misfarta ke iel oni devis provi sinteni al tio, nur malfacilis decidi ĉu entrepreni kompatajn aŭ mishumorajn paŝojn, ĉar lia postebrio tamen enhavis ion ekskluzivan kaj enviigan.

- Ĉuviaŭdis Henninen, diris Grasulo kaj sidis tie kaj plu aspektis kvazaŭ li klopodus laŭeble malmulte ekzisti.

Oni nomis lin Grasulo ĉar li ŝatis ajnajn grasaĵojn kiel viandajn pirogojn, picojn kaj la fritsurfacon de fiŝstangetoj, sed spite sian gapigan manĝegadon daŭre ĉiam restis same magra. Marŝalo estis nomata Marŝalo pro unu agita parolado farita en plenŝtopita metroo, poste nomita La Taga Ebriordono de la Marŝalo. Ĝi rilatis al regiona neegaleco kaj ne estis agrabla memoraĵo.

Henninen estis Henninen ĉar lia familia nomo estis Henninen.

Tiu sama Henninen nun sukcesis finprilabori sian anekdoton kaj eksidis ĉe la tablo kun du superfluantaj kaftasoj.

- Ho lanta terur’ misfarta, li diris en tono iel time konsentema, kvazaŭ li vekiĝus post nokta konfuzo meze de ia postrestanta arta kreaĵo. Kaj iel li komprenis solenecon de sia deklamaĵo kaj decidis sidi silenta dum momento.

Do oni sidis silentaj. La trafiko komencis trankviliĝi post la kurta veturpinto. Diversaj utilaĵoj preterpasis: glaciaĵo, biero, paperaĵoj, kamionpleno da malpuraj vestaĵoj al bonfarejo. Malantaŭ la angulo jam malfermiĝis la alkoholvendejo. Sub la fortiĝantaj sunradioj laŭ la densiĝanta aero portiĝis la amare plena kraŝotinto de la unua botelo kiu frakasiĝis sur la teron.

- Nu, kuraĝis diri Marŝalo.

- Nu kion, diris Grasulo.

- Nu, simple nu. Mi ne scias.

- Jen, jen, diris Henninen kaj ekklopodis por turni sian muzelon en serioze patra mieno kvazaŭ li estus tiranta ŝtrumpkalsonon sur sian kapon.

Grasulo faligis la ekscigaredon en la tason. Surfunde marĉis duoncentimetro da kafo, ĝi iel suspektinde profunde sibletis. En la taso restis ŝvebi ŝiraĵo da senmova fumo kvazaŭ matena nebulo.

- Mi fartas strange, diris Grasulo. – Aŭ mi celas ke kvankam mi estas iel histerie postebria, mia korpo tiel misfartas ke mi kvazaŭ ne havas ŝancon esti histeria, ĉu vi komprenas.

- Eble, diris Marŝalo. – Se tio entute necesas.

- Aŭ vere kvazaŭ mi emus esti histeria, tio iel helpus. Sed mi simple ne povas.

- Ĉit jam, diris Henninen.

Marŝalo petis raporton pri la cirkonstancoj kiuj kondukis al la koncerna infektita situacio. Grasulo komencis entrepreni ian klarigadon, sed ekkomprenis, ke tiumomente eblis eligi nur ĉiaspecajn suferajn interjekciojn, kaj do li rapide ĉesigis sian nekoheran muĝadon.

- Interese, diris Marŝalo.

- Nu se esti preciza do ne vere restis terure multe por rememoradi, poste diris Henninen. – Ni verŝajne estis iel ebriaj.

- Memore multe por reteruradi, diris Grasulo kaj mirinde forte manfrapis sian propran vangon, ŝajnis ke temis pri rezulto de ekzercado.

Fragmento el Pussikaljaromaani de Mikko Rimminen
Traduko el la finna: Kalle Kniivilä

La angla verkisto John Donne en 1624 aŭtoris meditaĵon, kiu poste famiĝis tutmonde kiel epigramo por romano de Ernest Hemingway. “Neniu homo estas insulo”, ĝi komenciĝas. La sama epigramo taŭgus ankaŭ por la romano de Halldór Laxness, sed kun grava diferenco.

En la romano de Hemingway la protagonisto, volontulo en la interna milito de Hispanio, ŝiriĝas inter sia devo al la militcelo de la respublikanaj kamaradoj, kaj sia novtrovita amo. En la romano de Halldór Laxness, Bjartur sola batalas kontraŭ la tuta mondo kun unusola celo: iĝi libera bienulo, senŝulda, sendependa, ŝtona insulo en la ŝtorma oceano de la elementaj fortoj de la vivo. Li mizere malsukcesas.

Post dek ok jaroj da aĉe pagata dungo kiel ŝafpaŝtisto Bjartur sukcesas aĉeti marĉan terpecon kaj kelkajn ŝafojn de sia antaŭa dunganto. Tie li konstruas kabanon kie la ŝafoj havas lokon en la unua etaĝo kaj la homoj en la dua. Li ne plu estas simpla Bjartur, li estas bienulo, Bjartur de la Somerdomoj, kiel li optimisme nomas sian bienon.

Nenio rajtas stari en la vojo de lia “sendependo” – nek fajro, nek akvo:

Kaj se Bjartur aŭdis ilin plendi pro la malseko, tiam li respondis, ke tiuj estas mizeraj homoj, al kiuj ne estas egale, ĉu ili estas sekaj aŭ malsekaj. Li ne komprenis, pro kio tiaj homoj entute naskiĝis en tiu ĉi mondo. Estas nur damninda strangaĵo deziri esti seka, li diris, mi estis malseka dum pli ol duono de mia vivo, kaj tio neniam ĝenis mian sanon.

Plej aĉe estas ŝuldi ion al aliaj homoj. Pli bone malsati. Kaj lia graveda edzino Roza malsategas. Fine en febra frenezo ŝi kaŝe buĉas la amatan ŝafon de Bjartur dum tiu estas for. La sekreta frandado de ŝafaĵo estas la pinto de feliĉo en la vivo de Roza, kiu poste mortas pro naskokomplikaĵoj – dum Bjartur serĉas la sekrete buĉitan ŝafon en sovaĝa neĝoŝtormo.

La bebo travivas kaj ricevas la nomon Asta Sunlilio. Bjartur ne estas ŝia patro. Li edziĝas denove, patras tri filojn kiuj travivas, pliajn infanojn kiuj mortas, sed kiom ajn li laboras, lia prospero ne kreskas. La daŭro homa vivo ne estas sufiĉe longa por ke ordinarulo povu iĝi vere sendependa homo, rezonas alia persono en la libro, Olafur de Fora Valeto, rigardante ankoraŭ unu bebon:

…tio estas absolute miriga, se oni komencas pensi pri tio: jen subite nova korpo kaj nova animo, kaj de kie tio venas kaj por kio tio venas senfine? Jes, mi faris al mi mem tiujn demandojn multfoje, kaj tage kaj nokte. Ĉar ŝajnus ja pli nature, ke la samaj homoj vivus konstante kaj plue en la mondo, tiam estus almenaŭ pli da probableco, ke ordinaraj homoj prosperus ĝis bonhava stato en la fino.

Unu katastrofo post alia trafas lin, kaj eĉ la provizora bonfarto pro mondmilito finiĝas en mizero, kiam la amasbuĉado en la kontinento subite ĉesas, kaj la nova domo neniam povas esti finkonstruita.

Iuj neislandanoj legis la romanon kiel laŭdon al la diligento kaj obstino de la liberaj islandaj bienuloj. Ili eble ne rimarkis la ironian priskribon de unu el la centraj personoj de la verko, la edzinon de la “Montoreĝo”, la grandbienulo ĉe kiu Bjartur laboris antaŭ ol li decidis iĝi sendependa homo.

Ŝi aperas jam en la nuptofesto de Bjartur kaj Roza, voĉlegante longan kaj tedan paroladon pri la enviinda vivo de la sendependaj bienuloj, kaj poste resurfacas kun regulaj interspacoj, el sia riĉula naciromantika vidpunkto laŭdante la islandan naturon kaj popolon, kiujn ŝi profunde admiras kaj eĉ envias.

Bjartur mem kompreneble same estas ia ironia karikaturo de absurda obstinulo, sed li estas karikaturo kun karaktero. Li ne diras multon, sed lia senespera batalo pentras profundan bildon pri la naturo homa kaj nehoma. La islandaj pejzaĝoj kaj la sovaĝaj naturfortoj estas kapte priskribitaj de Halldór Laxness, samkiel la distanca kanonbruo de la unua mondmilito, kiu pere de la mondekonomia situacio kurte portas al la “sendependaj” bienuloj de la “izolita” lando la arde deziratan bonfarton.

Ankaŭ Bjartur estas kaptita de la konjunkturo kaj kuraĝas komenci konstruon de nova, pli loĝebla biendomo. Kiam la milito finiĝas, finiĝas ankaŭ la mono, kaj subite Bjartur trovas sin kun duonpreta, nepagita domo. Pasis naŭdek jaroj, kaj nu la tuta Islando trovas sin en simila situacio. Ĉu Islando devus sekvi la ekzemplon de Bjartur kaj prefere fiere malsati ol igi sin dependa de aliaj? Sed neniu lando estas insulo, eĉ ne Islando.

Por nuntempa leganto eble estas interese scii, ke Halldór Laxness unue estis fervora katoliko, poste dogmema komunisto, kiu surloke senkritike sekvis la Moskvajn procesojn de 1937. Kiam Sovetio en 1939 atakis Finnlandon li staris sur la flanko de Sovetio. Post la dua mondmilito li foriris de komunismo kaj proksimiĝis al taoisma filozofio, sed en Usono la angla traduko de Sendependaj homoj pro la iama komunisma sinteno de la aŭtoro dum multaj jaroj ne estis reeldonata. La ĉefa gvidlinio de la verko tamen neniel estas la partia programo, sed profunda kompreno kaj kompato de la senhavuloj.

La traduko de Baldur Ragnarsson digne transdonas la malrapidan, mediteman, iel praislandecan kaj ekstertempan tonon de Halldór Laxness. Kiel ja devas esti ĉe bonaj tradukoj, legante la esperantan version oni apenaŭ pensas pri tio ke efektive temas pri traduko. La sola detaleto kiu kelkloke iom stumbligas la leganton estas la fojfoja sennecesa enŝovo de “tio” por substitui infinitivon aŭ subpropozicion, ekzemple kiam la malsatega, graveda Roza estas sekrete buĉonta la ŝafon: “…kaj fine sukcesis ĝin tiel fiksteni, ke ŝi taksis tion senriska apliki la klingon sur ĝian kolon.”

En la fino Bjartur perdas ĉion, kaj nur perdinte ĉion li povas iri al Asta Sunlilio, kiun li edukis kiel amatan filinon sed forpelis kiam ŝi iĝis tro sendependa. Kaj ĉio komenciĝas de la komenco, kaj Bjartur ne konfesas sin venkita:

Tio ĉiam estis mia opinio, li diris, ke oni neniam devas konsideri sin venkita, tiel longe, kiel oni vivas, eĉ se ili forprenis ĉion, kion oni havas. Oni tamen posedas la aeron, kiun oni enspiras, almenaŭ oni ĝin ne pruntis de iu ajn.

Vera sendependeco estas pli neatingebla ol iam antaŭe, kiam Bjartur kondukas la ŝrumpantan restaĵon de sia familio direkte al nova, eĉ pli aĉa kabaneto. Sed ne plu li volas esti sendependa de la proksimuloj. Lia filo Nonni iris al Usono, kaj “devos kanti por la tuta mondo”. Eble tio estas Halldór Laxness mem.

Noto: Halldór Laxness gajnis la premion Nobel pri literaturo en 1955, unu jaron post Ernest Hemingway.

(Iom redaktita versio de ĉi tiu teksto aperis en Beletra Almanako 8 en junio 2010.)

La rusia parlamento sin levas al batalo kontraŭ bluaj ludilaj siteletoj. La siteletoj iĝis ruĝa tuko por potenculoj kiuj kutimas ĉiam preteriri la vicon.

La trafiko en Moskvo estas koŝmaro. La sovetiaj urboplanistoj ne antaŭvidis, ke tiom da ordinaraj civitanoj havu aŭtojn. En la radiaj novaĵoj grava ero estas informo pri la momenta situo de la dekkilometraj vojŝtopiĝoj, kaj populara programeto por poŝtelefonoj montras konstante ĝisdatigatan mapon de la aŭtovicoj.

Ne ĉiuj devas zorgi pri tio. Nekonata kvanto da bonhavaj politikistoj, burokratoj kaj entreprenistoj havas aliron al aplikaĵoj kiuj malaperigas la vojŝtopiĝojn: specialajn numerŝildojn kiujn la polico rekonas, kaj bluajn signallampojn sur la aŭtoj. Por ili ekzistas neniaj trafikreguloj.

La nigraj aŭtoj kun bluaj signaloj povas veturi en la sovetitempa privilegia vico, kiu daŭre restas en la mezo de iuj ĉefstratoj de Moskvo, ili povas turniĝi trans duobla malpermesa strio sur la vojo, kaj ili povas veturi kontraŭ la fluo de la trafiko, se tio estas kio necesas por rapide alveni.

Se iu ordinara aŭtanto ne sufiĉe rapide donas vojon, la nigraj aŭtoj unue boje blekas. Se la bleko ne helpas, povas okazi ke gardisto elsaltas kun batilo enmane kaj komencas doni novan formon al la tegmento de la neobeema aŭtoposedanto.

Dum jaroj la aŭtistoj en Moskvo malkontente mienadis sed tamen donis vojon al la privilegiuloj. En februaro du virinoj estis mortigitaj en rekta kolizio kun pinta ĉefo de la naftofirmao Lukoil. La oficiala esploro kulpigis la virinojn, kvankam atestantoj vidis la aŭton de Lukoil veturi kontraŭ la fluo de la trafiko. Post tio la malkontento ekhavis ĉiam pli konkretajn formojn.

Multaj ĉesis doni vojon al la bojaj blekoj, kaj antaŭ iom pli ol du semajnoj sian retejon malfermis la Societo de la bluaj siteletoj. La ideo estis simpla: por protesti kontraŭ la signaliloj de la privilegiuloj, ordinaraj aŭtantoj glubende fiksu bluan ludilan siteleton sur la tegmento de la aŭto, kaj procesie veturu laŭ unu el la ĉefstratoj de Moskvo.

La reago estis fulmotondra. Jen klara danĝero al la trafiko, opiniis la polico, kaj haltigis la anojn de la sitela klubo, unu post alian.

Nenia danĝero, diris la populara ĵurnalisto Sergej Parĥomenko en sia programo en la pluralisma radiostacio Eĥo Moskvi.

- Ekzistas neniu leĝo, kiu reguligus, en kiu maniero oni rajtas transporti bluajn siteletojn, li diris.

Baldaŭ ĝi ekzistos. Malnova leĝopropono, limiganta aŭtajn protestojn, subite ekhavis prioritaton en la rusia parlamento, kiam ĉiuj partioj krom la komunistoj donis sian subtenon al novaj limigoj de la libereco de manifestacioj.

- Tiaj leĝoj ekzistas en la tuta mondo, klarigis Sergej Markov, reprezentanto de la reganta partio, Unueca Rusio.

Granda parto el la anoj de la rusia parlamento mem veturas en aŭto kies tegmenton ornamas blua signalilo.

La originala svedlingva teksto aperis en Sydsvenskan 2010-05-07.

Pli pri la temo:

• Moscow Times – Blue Bucket Protests Draw Duma’s Attention
• Video: Policano provas klarigi, kial siteletoj estas malpermesitaj
• Fotoj de senaŭta sitela manifestacio 2.5.2010
• Video: kolare gardisto en aŭto kun signalo provas disrompi kameraon
• Эхо Москвы (Клинч) – Поправки, ужесточающие закон о митингах и шествиях
• Сноб – Сергей Пархоменко об Обществе Синих Ведерок
• Общество Синих Ведерок
• Ведомости (Элла Панеях) – Extra Jus: Ведерки и ленточки

En la elŝuta paĝo de ReVo troviĝas versio de la vortaro en la formato dict. Tamen, ne ŝajnas ekzisti aplikaĵo por iPhone por uzi tiuformatan vortaron. Necesas vortaro formatita por la programo Stardict, kaj la ligilo al tiucela konvertilo en la retejo de ReVo ne funkciis.

Ĉar evidente iu jam iam faris la konvertadon, mi demandis pri la afero en la retpoŝta listo ReVuloj kaj en kelkaj pliaj lokoj. Post kelkaj horoj mi ricevis respondon de Theurs, kiu konvertis la vortaron kaj nun disponigas la konvertitan dosieron ĉi tie kaj ĉi tie.

Sekva paŝo estis instali taŭgan aplikaĵon en la telefono, kaj en tiu aplikaĵo instali la vortaron. Mi unue provis per la senpaga aplikaĵo TaterDict, sed en tiu mi tute ne trovis eblecon instali libere elekteblan vortaron. En la malmultekosta aplikaĵo GuruDict (prezo: unu usona dolaro) eblas instali vortarojn el elektebla dosiero, sed ĝi ŝajnas mem tre elektema. Ĝi ne ŝatis la formaton de ReVo, nek de kelkaj aliaj vortaroj kiujn mi provis.

Laŭ raporto de Hoss Firooznia, la konvertitan dosieron eblas uzi en la aplikaĵo WeDict Pro, kiu kostas ses dolarojn. Mem li tamen rezignis pri la afero, ĉar li spertis problemojn pri serĉado de ĉapelitaj vortoj, do mi iom hezitis elspezi monon por tiu aplikaĵo. Anstataŭe mi decidis provi la samprezan aplikaĵon Dictionary Universal, kiu laŭ la reklamo promesis la plej plenan subtenon de Stardict-formataj vortaroj, kaj la funkcion “fuzzy search” (svaga serĉo?), kiu devus faciligi trovadon de ĉapelitaj vortoj.

Efektive ĉio funkciis perfekte – estis neniu problemo pri instali la konvertitan dosieron, kaj spite la fakton, ke la enkonstruita klavaro de iPhone ne havas la esperantajn ĉapelitajn literojn, eblas senprobleme trovi vortojn kun ĉapeloj. Oni simple tajpu senĉapele, kaj la serĉofunkcio montras ĉiujn similajn vortojn, ĉu kun, ĉu sen ĉapeloj.

Kiel fari por tamen tajpi ĉapelitajn literojn kaze de neceso mi rakontis pli frue. Bedaŭrinde estas iom komplike, espereble la afero pliboniĝos kun la atendata ĝisdatigo de la operaciumo.

Rilate Retan Vortaron, la havebla dosiero estas farita en la jaro 2007, kaj de tiam la enhavo de la vortaro kompreneble multe evoluis. Espereble la vortaristoj baldaŭ disponigos novan version. Estus krome bele, se la vortaro estus havebla ankaŭ en la formato Stardict rekte en la retejo de ReVo.

Cetere, kiel divida signo en la artikoloj de ReVo estas uzata longa vico de substrekaj streketoj. Ĉar tiu vico estas nedividebla, la literoj sur la ekrano de mia iPhone aŭtomate iĝas tre malgrandaj por lasi lokon al la streketoj, kaj se uzi la originalan konvertitan dosieron, necesas permane zomi por grandigi. (Theurs nun faris novan, purigitan dosieron, sen la ĝenaj strekoj, kaj mi ĝisdatigis la ĉi-suprajn ligojn.)

Ĉu iu konas pliajn utilajn vortarojn el la formato Stardict? Rusa-Esperanta kaj sveda-Esperanta ne malutilus, nek angla-Esperanta. Verŝajne ekzistas rusaj klarigaj vortaroj, sed tian mi ne nepre bezonas por Stardict, ĉar mi jam instalis la bonegan kaj senpagan dediĉitan aplikaĵon Lexica.

La mezaĝa viro kun blua plasta sako klinas sin, metas rozon sur la plankon, staras silenta momenteton, kaj poste rapidas for. Virino haltas kaj faras ortodoksan krucosignon trifingre. Aliaj nur okulumas la florojn kiuj kuŝas sur la perfekte balaita ŝtona planko apud la blanka marmora muro de la metrostacio Lubjanka. Ĉefe tie kuŝas ruĝaj diantoj.

Estas frua vendreda vespero, pasis dek unu tagoj post kiam eksplodis la bomboj, kaj en la metroa trajno estas nemultaj pasaĝeroj. Kelkaj esplore rigardas la najbarojn: ĉu vi aspektas kiel kamikaza bombisto? Aŭ vi?

La plej multaj jam revenis al la ĉiutago, aŭskultas siajn muzik-aparatojn, fingrumas la poŝtelefonojn aŭ legas.

- Antaŭ la bomboj multaj komencis veturi al la laboro per la metroo, eĉ tiuj kiuj havas aŭton, por veni ĝustatempe. Nun ĉiuj komencis aŭti denove, diras la taksiisto.

Mi ne vidas diferencon. La trafiko estas precize same densa kaj kaosa kiel ĉiam. La plej granda urbo de Eŭropo havas pli da loĝantoj ol Svedio, kaj ĉiuj ili ŝajnas sidi en grizaj, nigraj aŭ arĝentkoloraj aŭtoj, kiuj ĝuste nun volas samtempe veturi trans la Maneĝa placo. Krome ĉiuj volas atingi la kruciĝon antaŭ la aliaj, tial neniu povas preterveturi.

Sekvatage mi denove iras en la urbon.

- Veturu per taksio, en la metroo oni neniam scias, kiu povas eksplodi, diras konato duone ŝerce, duone ne.

Mi tamen elektas la metroon. Ĉi tie estas ordo kaj sistemo. Sendepende de la kvanto de la homoj, ĉiuj stariĝas en ebena vico sur la dekstra flanko de la rulŝtuparo, unu sur ĉiu ŝtupo. Oni ne staras maldekstre, simple estas tiel. Tiu flanko estas por la rapidantoj.

Lunde matene je pintohoro mi konfuzite gapas al du malfermitaj pordoj kiam la kajo malpleniĝas. La trajno rigardas reen, per cento da okuparoj. Por mi ne estas loko.

Kiam la sekva trajno venas post naŭdek sekundoj mi jam memoras, kiel funkcias la afero. Mi stariĝas rande de la kajo, tuj apud la pordo kiu elkraĉas fluegon da pasaĝeroj survojantaj al la laboro. Kiam la fluo turniĝas, mi delikate enpuŝiĝas en la homamason kiu ensuĉas min.

Ankaŭ ĉi tie validas neskribitaj leĝoj. Tiu, kiu staras plej proksime al la pordo, turnas la dorson al la ceteraj kaj apogas sin kontraŭ la pordo, proksimume en la loko kie estas skribite “Ne apogu vin kontraŭ la pordo!” Se oni staras pli interne, kaj volas eliri, oni demandas: “Ĉu vi eliros ĉe la sekva?” La alparolito tiam devas respondi “jes”, aŭ doni lokon kiom tio eblas. Se tute ne eblas, ĉiuj ĉe la pordo devas kune eliri. Poste tiuj, kiuj pluveturos, urĝe reŝoviĝas en la vagonon.

Ĝuste tiam eksplodis la bomboj. Tion scias ĉiuj, sed la vivo devas pluiri. La metroo estas la sangocirkulado de Moskvo. Ĝi ne povas halti.

Mi estas denove ĉe Lubjanka. Dum la semajnfino la policanoj, kiuj staras ĉi tie, ŝanĝis siajn peltajn ĉapojn al pli somerecaj uniformaj ĉapoj. Policanino havas botetojn kun altaj kalkanumoj.

En la transirejo sub la placo Lubjanka du policanoj tedite spektas poŝtelefonaĵojn, kiuj estas eksponataj en vitrino. Portebla metaldetektilo pendas ĉirkaŭ la pojno de unu el la policanoj.

Por la plej multaj Moskvanoj la vivo reiris al la normalo, sed ne por ĉiuj. Tre malmultaj viroj kaj neniuj virinoj kun tipe kaŭkazia aspekto videblas en la metroo. Ili timas.

Sveda versio aperis en Sydsvenskan 2010-04-18

Pli da fotoj el Moskvo ĉi tie.

Legu ankaŭ la tekston de Dmitrij Breĉalov: Timo. Sveda versio ĉi tie.

Frumatene la 1-an de aprilo 2009 iu fiksis eksplodaĵon alte inter la gamboj de la statuo de Lenino kiu ekde 1926 staras antaŭ la Finnlanda stacidomo en Sankt-Peterburgo.

La bombo iom difektis la pantalonon de Lenino kaj faris grandan truon en la mantelo sur lia postaĵo. La statuo estis rapide kovrita kaj poste forportita. De tiam ĝi ne videblis, sed oficialaj instancoj promesas, ke antaŭ la naskiĝtago de Lenin la 22-an de aprilo la fondinto de la soveta ŝtato denove staros sur sia abstrakta kirasaŭto.

La randoj de la unu metron larĝa truo en la mantelo de Lenin jam estis fortranĉitaj, kaj la truo poste estis ŝtopita per laŭmezure produktitaj bronzaj platoj. Kiam la juntoj estos velditaj kaj la pugo poste kolorigita je la ĝusta nuanco de malnova bronzo, oni ne plu povos vidi, ke iam estis truo tie, asertas la respondeculoj de la restaŭrejo, en kiu la statuo nun troviĝas, pendigita de la plafono.

La ripara laboro laŭ publikaj informoj kostos proksimume 6 milionojn da rubloj (150 000 eŭrojn) kaj estos pagita de la urbo Sankt-Peterburgo. Reprezentantoj de almenaŭ du komunismaj partioj vizitis la riparejon por inspekti la ŝtopadon de la pugotruo de Lenino.

Laŭplane la statuo estos portita reen al sia malnova situo antaŭ la fervoja stacidomo nur la nokton inter la 19-a kaj 20-a de aprilo. Supozeble la oficialaj instancoj volas eviti, ke iu havu tempon eksplodigi la statuon ankoraŭfoje antaŭ la 140-jara datreveno de la naskiĝo de la mondproletara gvidanto.

Pli pri la temo:

• Lenino havas ŝtalan pantalonon
• Fontanka.ru – Памятник Ленину вернется на площадь у Финляндского вокзала к 20-му апреля
• Pli da fotoj ĉe Fontanka.ru
• Известия-СПБ – Вождя встречают по одежке
• Санкт-Петербургские ведомости – Ильича сдадут «под ключ»
• Helsingin Sanomat – Pietarin räjäytetyn Leninin takapuoli kohta kunnossa (jkun foto de la ripara laboro)

iPhone kun la senpaga programeto Stanza bonege funkcias por legi librojn en plej diversaj lingvoj. Transmeti la librojn al la telefono plej facile kaj senprobleme fareblas per la libera programo Calibre. Rusaj, ĉinaj, arabaj kaj plej diversaj aliaj literoj, inkluzive de esperantaj ĉapelitaj, bele videblas sur la ekrano.

Tamen estas grava manko: dume ne eblas mem difini klavaron, kaj neniu el la prete haveblaj klavaroj enhavas esperantajn literojn. Provizora solvo kiun mi provis aspektas jene: el la programeto (aplikaĵo?) UnicodeLab, kiu montras pli-malpli ĉiujn imageblajn unikodajn signojn, mi kopiis al mia listo de preferataj signoj en la programeto Unicode la esperantajn ĉapelitajn literojn.

Tiel eblas tajpi preskaŭ normale, tamen la tajpofenestro estas tre malgranda, do la maniero estas maloportuna por pli longaj tekstoj. Post tajpado necesas kopii la tekston, kaj poste englui ĝin en la deziratan lokon, kio same estas ne tre oportuna.

Verŝajne esperantistoj ne estas la solaj uzantoj de iPhone, kiuj spertas problemojn pri enigo de nekutimaj literoj kaj signoj. Eble indus, ke oni sin turnu al Apple kaj petu enkondukon de aldona klavaro “vastigita latina”, kun la ebleco enigi pli grandan aron da latinaj literoj, ne nur la esperantajn, sed ankaŭ literojn de aliaj negrandaj lingvoj, kies enigo nun malfacilas – ekzemple la kimra ŵ ja troveblas, sed nur se oni komprenas, ke por tio necesas ŝalti la britan klavaron, aliaj latinliteraj ne taŭgas.

PS: Iom pli da babilo pri la temo ĉi tie.

Kiel evidentiĝis post iom da esplorado, la problemo pri malaperantaj supersignoj en la formato epub ne temas pri la legoaparato mem, nek pri la libro, sed pri la programaro ADE (Adobe Digital Editions), kies kernon multaj librolegiloj, ankaŭ la mia, nun uzas por montri epub-dokumentojn. Espereble la programaro baldaŭ evoluos. Intertempe la problemon oni povas ĉirkaŭiri, se oni en taŭga maniero produktas la epub-dokumenton, pakante kun ĝi la bezonatan tiparon. Tion jam sukcesis montri La Ondo de Esperanto per siaj unuaj provlibroj.

Unu granda misaĵo en la nuna evolustadio de e-libroj temas pri la kopiprotektaj programoj, angle mallongigataj DRM (digital rights management). Granda problemo estas la monopolemo de Amazon, kiu malpermesas ke ĝia kopiprotekta sistemo por la formato Mobipocket estu instalita en aparato, kie estas instalita ajna alia kopiprotekta sistemo!

La rezulto ne iĝas, kiel Amazon eble deziris, ke Mobipocket forpuŝas aliajn formatojn, sed male, ke epub nun forpuŝas Mobipocket. Eble bone… se ekzistus norma solvo de kopiprotektado por epub. Sed ĝi ne ekzistas – anstataŭe Adobe disvastigas sian propran kopiprotektan sistemon por epub, kaj tiu sistemo funkcias nur per la legilo de Adobe, kiu siavice ankoraŭ ne bone komprenas esperantajn literojn!

Feliĉe la epub-libroj de FEL (ankoraŭ?) ne estas protektitaj per la DRM-ilo de Adobe, do eblas ilin malfermi ekzemple en la utilega programo Calibre, kaj konverti ilin al dezirata formato. Sekve mi nun, nur kelkajn horojn post kiam mi vidis la recenzon, jam legas la romanon de Trevor Steele en la formato fb2, kaj tio bele funkcias en mia legilo, krom unu problemo: bedaŭrinde la piednotoj aperas fine de la libro, ne piede de ĉiu paĝo kiel devus esti – sed mi ĉiukaze ne emas tro okupiĝi pri piednotoj kiam mi legas romanon, do ne tro gravas.

Dum ni atendas la tutmondiĝon de la programaro de Adobe, eble ni mem kontribuu al la tutmondiĝo de Calibre, partoprenante en ĝia esperantigo.

Andrej Saĥarov forpasis en sia hejmo en Moskvo antaŭ ekzakte 20 jaroj, vespere la 14-an de decembro 1989. Antaŭ sia morto li travivis tri jarojn da relativa libero.

En decembro 1986 KGB instalis telefonon en lia apartamento en Gorkij, la urbo de lia ekzilo. Baldaŭ Miĥail Gorbaĉov telefonis kaj diris, ke li rajtas reveni al sia hejmo en Moskvo.

Kelkajn semajnojn poste mi faris mallongan turisman vojaĝon al Leningrado kaj renkontis sovetian esperantiston, kies nomon mi intertempe forgesis.

Ekstere estis frostego de dudek minusgradoj, kaj preskaŭ same malvarme estis en la disfalema urba buso, kies fenestroj estis kovritaj de glacio sur la interna flanko. Ni staris plej malantaŭe, kaj mi gratis trueton en la glacion por videti la Isakan katedralon.

- Ja tamen ĉio iras en la ĝusta direkto, ili ja ellasis Saĥarov, mi opiniis.

La esperantisto oblikve ridetis.

- Nu jes, sed ili daŭre ne diris, kial li estis ekzilita, nek kial li rajtis reveni.

Nun mi povas kompreni, ke estis sufiĉe kuraĝe diri tion, al eksterlandano, en publika loko. En Esperanto, ja – sed kompreneble KGB havis kunlaborantojn, kiuj komprenis Espeanton. La milito en Afganio tiam plu daŭris je plena forto.

Printempe de 1989 Andrej Saĥarov estis elektita al la nova sovetia parlamento, la Kongreso de la popoldeputitoj, kaj la spektantoj de sovetia televido unuafoje povis ne nur vidi lin, sed ankaŭ aŭdi lin paroli. Li ne malfortigis sian kritikon de la milito en Afganio, kaj liajn paroladojn akompanis fortaj protestaj krioj.

Meze de decembro 1989 la Kongreso de la popoldeputitoj daŭrigis sian laboron. Posttagmeze en la 14-a de decembro li partoprenis en kunsido kun siaj samideanoj inter la deputitoj. Je la naŭa vespere li sidiĝis en sia hejma laborĉambro por prepari sian gravan paroladon por la sekva tago.

Tiam mi estis lingvostudento ĉe la universitato de Leningrado. En nia studenta ĉambro en Ulica Korablestroitelej ni havis etan, nigrablankan televidilon, kiu montris la longajn, ŝtormajn kunsidojn de la popoldeputitoj. Sed tiun vintron ni ne vidis Andrej Saĥarov. Lia parolado neniam iĝis preta. Li mortis pro koratako ĉe sia skribtablo.